Vary gasy: ny vary sy ny kolontsaina malagasy
Vary gasy sy kolontsaina: vary sy laoka, ranovola, ohabolana momba ny vary, famadihana sy vary be menaka, tantaran'ny tanimbary any Imerina ary rakibolana kely.
Raha tsy misy vary dia toa tsy nisakafo ny Malagasy. Ny vary no sakafo, fa tsy laoka na fanampiny. Izy no mandrafitra ny andro, ny endriky ny tanety sy ny lohasaha, ny fotoam-pambolena, ny fety ara-pianakaviana, ary maro amin’ireo teny sy ohabolana ampiasaintsika. Ny fahafantarana ny vary gasy dia fahafantarana ampahany lehibe amin’ny kolontsaina malagasy.
Vary gasy: sakafo sy maha-Malagasy
Miteny ny tarehimarika. Araka ny tahirin’ny FAOSTAT (tombana 2022), notononin’ny fandalinana nataon’ny FMI momba ny sehatry ny vary, dia 153,5 kg isan-taona eo ho eo ny vary hanin’ny Malagasy tsirairay, izany hoe manodidina ny 420 g isan’andro. Mihoatra ny antsasaky ny hery azon’ny vatana isan’andro no avy amin’ny vary. Nahatratra 4,6 tapitrisa taonina ny vokatra tamin’ny 2022, nefa mbola tsy ampy hamelomana ny mponina mitombo haingana izany.
Ny teny mihitsy no manaporofo izany: rehefa misakafo isika dia milaza hoe mihinam-bary. Raha tsy nihinam-bary dia mbola noana, na dia nihinana zavatra hafa aza. Ary manavaka ny vary gasy, vary novolena teto an-toerana, amin’ny vary avy any ivelany isika: resaka tsiro, nefa koa resaka fireharehana.
Vary in-telo isan’andro
Amin’ny ankamaroan’ny tokantrano dia vary no hanina maraina, atoandro ary hariva (Wikipedia). Ny maraina matetika dia vary sosoa, vary nandrahoina tamin’ny rano betsaka, malefaka sy mora levonina, ary io koa no omena ny marary. Malaza ihany koa ny vary amin’anana, vary nampiarahina tamin’ny anana voatetika ary indraindray hena kely. Ny atoandro sy ny hariva kosa dia vary maina, vary tsy mifampiraikitra, apetraka betsaka ao anaty lovia.
Vary sy laoka: ny rafitry ny sakafo malagasy
Tsotra ny fitsipika: vary sy laoka. Ny vary no mameno ny ankamaroan’ny lovia, ny laoka kosa manome tsiro. Mety ho romazava ny laoka, na ravitoto sy henan-kisoa, akoho misy sakamalao, trondro, tsaramaso, na anana nandrahoina fotsiny rehefa tery ny vola. Tsy adino ny sakay.
Mifanohitra amin’ny fanaon’ny Eoropeana izany: tsy ny vary no miaraka amin’ny hena fa ny hena no miaraka amin’ny vary. Raha te hahay hahandro vary araka ny fomba nentim-paharazana ianao, jereo ny torolalanay momba ny fandrahoana vary gasy.
Ranovola, ilay fisotro avy ao anaty vilany
Tsy misy very ao anaty vilany. Rehefa masaka ny vary, dia misy ampango mipetaka eo amin’ny fanambanin’ny vilany. Arotsahana rano mafana eo, avela hangotraka, dia lasa ranovola na ranon’ampango: fisotro volon-tany, manitra kely. Sotroina mafana miaraka amin’ny sakafo na aorian’izany. Maro amin’ireo Malagasy monina any ivelany no milaza fa ny tsiron’ny ranovola no tena malahelony.
Ny kapoaka, fandrefesana andavanandro
Eny an-tsena dia amidy isaky ny kapoaka matetika ny vary, dia ilay kapoaky ny ronono mamy natao fandrefesana. Araka ny Studio Sifaka, eo amin’ny 3,5 kapoaka eo ho eo no mahatratra iray kilao, ary antsasaky ny kapoaka isan’olona no anjara mahazatra amin’ny sakafo iray. Lova avy amin’ny fanjanahantany izy io, fony vao tonga teto ny sakafo anaty kapoaka vy, ary ahafahan’ny fianakaviana miaina isan’andro mividy izay ilainy amin’io andro io ihany. Ny vidin’ny vary isaky ny kapoaka dia mbola arahi-maso akaiky hatrany.
Ohabolana malagasy momba ny vary
Feno vary ny ohabolana malagasy. Ireto misy ohatra voarakitra an-tsoratra:
- “Ny alahelo toy ny vary an-tsompitra: ahafahana iray fatambary isan’andro dia levona ihany ny farany.” (GLLI) Toy ny vary ao an-tsompitra ny alahelo: kely isan’andro no alaina, fa lany ihany amin’ny farany.
- “Vely vary ifandimbiasana, toto vary ifandrombonana.” Mampianatra ny fifanampiana sy ny fihavanana amin’ny asa vary, izay fototry ny sakafon’ny Malagasy (Studio Sifaka).
- “Be faniry, kely fila; ny vary aloha tsy ataon’ny kamo.” (ohabolana.org) Mitaky fahavitrihana sy fotoana mety ny vary aloha.
Tsy azo hadinoina koa ny tenin’Andrianampoinimerina: “Ny ranomasina no valam-parihako.” Ny sarin’ny valam-parihy no nofidin’ny mpanjaka hanehoana ny faniriany hampiray ny nosy manontolo: porofo mazava fa nifamatotra ny vary sy ny fahefana.
Ny vary amin’ny fomba amam-panao
Famadihana sy vary be menaka
Ny famadihana dia fomba fanao any afovoan-tany: avoaka avy ao am-pasana ny razana, fonosina lambamena vaovao, entina mandihy, vao averina ao am-pasana. Isaky ny dimy ka hatramin’ny fito taona eo ho eo no anaovana azy (Wikipedia). Tsy misaraka amin’izany ny vary be menaka: vary arahina henan-kisoa na henan’omby matavy be. Ny famahanana havana am-polony na an-jatony toy izany dia fanomezam-boninahitra ny velona sy ny maty.
Santa-bary
Tany Imerina, ny santa-bary dia fanolorana ny voaloham-bokatra ho an’ny mpanjaka sy ny zokiolona, ho fisaorana an’Andriamanitra, ho fanamafisana ny fihavanana ary ho fifandraisana eo amin’ny mpitondra sy ny entina (Studio Sifaka). Fianakaviana maro no mbola mizara ny vary vaovao voalohany amin’ny havana.
Tantara: avy amin’ny tantsambo aostroneziana ka hatramin’ny tanimbarin’Imerina
Ireo tantsambo aostroneziana avy any Azia Atsimo Atsinanana, izay nitondra ny fototry ny fiteny malagasy, no nitondra ny vary teto. Tamin’ny 2016, ekipa notarihin’i Alison Crowther no namoaka tao amin’ny PNAS fandalinana voa maherin’ny 2 500 hita tany amin’ny toerana 18: ny vary aziatika (Oryza sativa) no be indrindra tamin’izy ireo, ary efa hita tany Mahilaka, avaratra andrefan’ny Nosy, tamin’ny taonjato faha-10 teo ho eo.
Nanomboka niely tany afovoan-tany ny tanimbary voatondraka tamin’ny taona 1600 teo ho eo, tany Betsileo aloha vao tany Imerina. Tany Imerina, Andriamasinavalona (1675-1710 teo ho eo) no nampanao fefiloha teo amoron’ny Ikopa mba hanamainana ny honahon’i Betsimitatatra ho lasa tanimbary (Wikipedia). Nanohy izany tamin’ny ambaratonga lehibe kokoa i Andrianampoinimerina tamin’ny alalan’ny fanompoana, ka nahafahana nijinja in-droa isan-taona (ResearchGate).
Ankehitriny, ny faritra manodidina ny Farihin’Alaotra no lohalaharana amin’ny famokarana vary. Any Amparafaravola no ambolena sy ifantenana ny vary Makalioka Premium anay. Vakio koa ny torolalana momba ny vary Alaotra sy ny karazana vary malagasy.
Rakibolana kely momba ny vary
| Teny | Dikany |
|---|---|
| vary | ny zavamaniry, ny voa ary ny sakafo |
| akotry | vary mbola misy akofany, tsy mbola voatoto |
| tanimbary | tany ambolena vary |
| tantsaha | mpamboly, mponina ambanivohitra miaina amin’ny tany |
| ketsa | zana-bary hafindra any an-tanimbary |
| manetsa | mamindra sy mamboly ketsa any an-tanimbary |
| fambolena | ny asa mamboly sy mikarakara voly |
| fijinjana | fanapahana sy fanangonana ny vary efa masaka |
| sakafo | izay hanina, indrindra ny vary |
| laoka | izay hanina miaraka amin’ny vary |
| akoho | laoka tian’ny maro amin’ny andro firavoravoana |
| ranovola | fisotro avy amin’ny ampango |
| kapoaka | fandrefesana vary |
Andramo ny vary gasy
Resaka tsiro aloha ny vary gasy: voa manitra, nandrahoina tsotra, ary manome lanja ny laoka. Ny vary fotsy Makalioka Premium an’ny MAHASOA PRODUITS LOCAUX dia avy any Amparafaravola, faritra Alaotra-Mangoro: 100% vary fotsy Makalioka, voa lava, fotsy madio, manitra, ao anaty gony 5 kg. Fantaro bebe kokoa ao amin’ny torolalana momba ny vary Makalioka, na miverena any amin’ny pejy fandraisana.
Mpivarotra, episeria na tokantrano te hanafatra ve ianao? Mifandraisa aminay amin’ny telefaonina na WhatsApp: +261 38 51 783 94.
Fanontaniana matetika apetraka
Firy kilao ny vary hanin'ny Malagasy isan-taona?
Araka ny tahirin'ny FAOSTAT (tombana 2022) notononin'ny FMI, eo amin'ny 153,5 kg isan-taona eo ho eo ny vary laniana isan'olona eto Madagasikara, izany hoe manodidina ny 420 g isan'andro. Mihoatra ny antsasaky ny hery azon'ny vatana isan'andro no avy amin'ny vary, ka anisan'ireo firenena mpihinam-bary indrindra eran-tany i Madagasikara.
Inona no atao hoe vary sy laoka?
Ny vary sy laoka no rafitry ny sakafo malagasy: vary fotsy betsaka, arahina laoka vitsy kokoa toy ny romazava, ravitoto sy henan-kisoa, akoho, trondro na tsaramaso. Ny vary no sakafo fototra; ny laoka kosa no manome tsiro azy. Rehefa sarotra ny fiainana dia mety ho anana fotsiny ny laoka, fa ny vary kosa tsy azo atao tsy ampy.
Ahoana no anaovana ranovola?
Rehefa masaka ny vary dia misy ampango mipetaka eo amin'ny fanambanin'ny vilany. Arotsahana rano mafana eo ambonin'izany, avela hangotraka kely, dia lasa ranovola na ranon'ampango. Sotroina mafana na mafanafana miaraka amin'ny sakafo na aorian'izany. Manitra kely sady matsiro izy, ary sady fisotro no fomba hanadiovana ny vilany.
Inona no vary be menaka?
Ny vary be menaka dia vary arahina henan-kisoa na henan'omby matavy be, ary ahandrina indrindra amin'ny famadihana any afovoan-tany. Fanehoana fahalalahan-tanana izy io, satria havana an-jatony matetika no tonga manatrika ny famadihana, ka tsy maintsy ampy sakafo ho an'ny rehetra.
